Аналитикалық анықтама

«Astana Venue Management»жауапкершілігі шектеулі серіктестігінде(бұдан әрі – Серіктестік)сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізу нәтижелері туралыАналитикалық анықтама

Қазақстан Республикасы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі (Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызмет) Төрағасының бірінші орынбасары Д.М. Малаховтың 2023 жылғы 22 ақпандағы № 01-12/157 шығыс хатымен Серіктестікке Агенттік Төрағасының 2023 жылғы 16 қаңтардағы № 21 бұйрығымен бекітілген (Әділет министрлігінде 2023 жылғы 18 қаңтарда № 31713 болып тіркелген) Сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізудің жаңа Үлгілік қағидалары (бұдан әрі – Қағидалар) және Агенттік Төрағасының 2022 жылғы 30 желтоқсандағы № 488 бұйрығымен бекітілген Сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізу жөніндегі әдістемелік ұсынымдар жеткізілді. Сонымен қатар, Астана қаласы әкімі Аппаратының 2023 жылғы 05 сәуірдегі № 01-12/288 шығыс хатымен Серіктестікке Астана қаласының басқармалары мен квазимемлекеттік ұйымдарында сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізу кестесі жеткізілді, оған сәйкес Серіктестік 2023 жылғы мамыр айында сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдауды аяқтауға міндетті. Сондай-ақ 2023 жылға арналған «Сыбайлас жемқорлықтың алдын алу және оған қарсы іс-қимыл» №4 Үлгілік базалық бағытын іске асыру жоспары жеткізілді, оған сәйкес ішкі талдау жүргізу тәртібіне рәсім, қамту және жүргізу мерзімдері бойынша қатаң талаптар қойылады. Жоғарыда аталған хаттарды орындау үшін Серіктестіктің Бас директоры Серіктестіктің комплаенс-офицері Д.А. Якуповтың төрағалығымен комиссия құрамын бекіткен 2023 жылғы 26 сәуірдегі № 01-04/95 «Сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізу туралы» бұйрық шығарды. Жүргізу кезеңі 2023 жылғы 1 мамырдан 26 мамырға дейін, қамту мерзімі 2022 жылғы мамырдан 2023 жылғы мамырға дейін. Серіктестіктің корпоративтік порталында 2023 жылғы 14 сәуірде, ішкі талдау басталғанға дейін 10 жұмыс күні бұрын, оның басталатыны хабарланды және ұсыныстар енгізу немесе комиссия құрамына қатысуға өтінім беру ұсынылды. Ішкі талдау басталған кезде ұсыныстар мен өтінімдер түскен жоқ. Сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау келесі бағыттар бойынша жүзеге асырылды:

1. бөлімшелердің қызметіне қатысты нормативтік құқықтық актілердегі сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін анықтау;

2. бөлімшелердің ұйымдастырушылық-басқарушылық қызметіндегі сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін анықтау. Ішкі талдау жүргізу барысында Серіктестік қызметі бойынша материалдарды, сондай-ақ ұйымдастырушылық-басқарушылық қызметтің құжаттары мен практикасын (Жарғы, Регламент, Ереже, ішкі нормативтік құжаттар, қызметкерлердің Лауазымдық нұсқаулықтары, Басқармалар туралы ереже және т.б.) және Серіктестік қызметін реттейтін НҚА зерделеу және қорыту жүргізілді.

БӨЛІМШЕЛЕРДІҢ ҚЫЗМЕТІНЕ ҚАТЫСТЫ НОРМАТИВТІКҚҰҚЫҚТЫҚ АКТІЛЕРДЕГІ СЫБАЙЛАС ЖЕМҚОРЛЫҚТӘУЕКЕЛДЕРІН АНЫҚТАУ

1-сыбайлас жемқорлық тәуекелі Жарғының 5-бөлімінің 19-тармағының 10) тармақшасына сәйкес Серіктестіктің Бас директоры серіктестік қызметін регламенттейтін 28 ішкі құжатты бекітеді. Талдау жүргізу кезінде 28 ішкі құжаттың ішінен бекітілген 26 ішкі акті бар. 2 ішкі нормативтік құжат бекітілмеген:

1. Серіктестік персоналын оқыту туралы ереже;

2. Серіктестік мүлкіне түгендеу жүргізу тәртібі туралы нұсқаулық.

1-ұсыным Жетіспейтін ішкі нормативтік құжаттарды әзірлеу немесе қажеттілік болмаған жағдайда, серіктестік жарғысында қызметті регламенттейтін ішкі нормативтік құжаттар тізбесінен алып тастау.

2-сыбайлас жемқорлық тәуекелі Ішкі талдау барысында Бас директордың 2019 жылғы 06 қыркүйектегі № 18-П бұйрығымен бекітілген Серіктестіктің коммерциялық алаңдарын жалға алушыларды іріктеу қағидалары және 2021 жылғы 05 қарашадағы № 01-04/344 бұйрығымен бекітілген Көрсетілетін қызметтерге контрагенттерді іріктеу қағидалары зерделенді. Жоғарыда аталған қағидалар негізгі қағидаттардың бірі ретінде сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтар жасауға ықпал ететін себептер мен жағдайлардың туындау мүмкіндіктерін жоюды көздейді. Қағидаларға сәйкес, іріктеу тікелей шарт жасасу арқылы қысқа мерзімді де, ұзақ мерзімді де қызмет көрсету туралы берілген өтінімдер негізінде жүргізіледі. Әлеуетті контрагенттерден 2 (екі) және одан да көп өтінім түскен кезде серіктестік іріктеуді келесі тәртіппен жүзеге асырады:

• өтінімдердің түскен күні мен уақыты бойынша;

• салық берешегінің болмауы;

• атқарушылық іс жүргізу борышкерлерінің тізілімінде болмауы;

• өтінім Серіктестіктің бекітілген баға прейскурантының қызмет құнынан кем болмауы тиіс. Қағидаларды қолдану тәжірибесін зерделеу көрсеткендей, Коммерциялық мәселелер жөніндегі басқарма жалға беруге жарамды бос үй-жайлар болған кезде корпоративтік сайтта техникалық сипаттамаларын, орналасқан жерін және өтінім беру үшін байланыс мәліметтерін көрсете отырып, тиісті хабарландыру орналастырады. Өтінім түскен кезде контрагент жоғарыда аталған критерийлер бойынша тексеріледі және толық сәйкес келген жағдайда шарт жасалады. Айта кету керек, қағидалар сайтта хабарландыруды міндетті түрде жариялауды көздемейді. Сонымен қатар, барлық хабарландырулар тек орыс тілінде орналастырылғанын атап өткен жөн, бұл «Ақпаратқа қол жеткізу туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 16-бабының 14-тармағына сәйкес келмейді, онда интернет-ресурстағы ақпарат қазақ және орыс тілдерінде ұсынылуы тиіс деп көзделген.

2-ұсыным Бас директордың 2019 жылғы 06 қыркүйектегі № 18-П бұйрығымен бекітілген Серіктестіктің коммерциялық алаңдарын жалға алушыларды іріктеу қағидаларын және Бас директордың 2021 жылғы 05 қарашадағы № 01-04/344 бұйрығымен бекітілген Көрсетілетін қызметтерге контрагенттерді іріктеу қағидаларын Серіктестіктің интернет-ресурсында жалға берілуі жоспарланған үй-жайлар туралы хабарландыруларды қазақ және орыс тілдерінде орналастыру міндетімен толықтыру.

3-сыбайлас жемқорлық тәуекелі Бюджеттік өтінімді жасау және ұсыну қағидаларының 47-тармағына сәйкес қорлар мен негізгі құралдарды сатып алуға арналған шығыстарды жоспарлау кезінде есептеуге қорлардың немесе негізгі құралдардың әрбір түрі бойынша кемінде үш прайс-парақ қоса беріледі, сондай-ақ есептеулер негіздемелермен және шығыстардың әрбір түрі бойынша міндетті түрде таратып жазумен ұсынылуы тиіс. Жоғарыда аталған Қағидаларға сәйкес Тапсырыс берушілер бюджетті қалыптастыру кезінде әлеуетті өнім берушілерге коммерциялық ұсыныстар беру туралы сұрау салумен жүгінуге мәжбүр, олар бағаның өсуіне де, асыра бағалануына да байланысты мемлекеттік сатып алуды жүзеге асыру кезінде өзекті болмауы мүмкін. Осыған байланысты тапсырыс берушіге тәуелсіз, нақты, даусыз дереккөздерге сүйене отырып бюджетті жоспарлау мүмкіндігі ерекше маңызға ие болады. Бұл ретте «Мемлекеттік сатып алу туралы» Заңның 2-бабының 29) тармақшасына сәйкес тауарлар, жұмыстар, көрсетілетін қызметтер бағаларының дерекқоры – мемлекеттік сатып алу қорытындылары бойынша тауарларға, жұмыстарға, көрсетілетін қызметтерге қалыптасқан ең төмен, орташа және ең жоғары бағалар туралы мәліметтерді қамтитын, мемлекеттік сатып алу веб-порталының бір бөлігі болып табылатын ақпараттық кіші жүйе (бұдан әрі – Бағалар дерекқоры).

3-ұсыным Қаржы министрлігіне «Мемлекеттік сатып алу туралы» Заңның 2-бабының 29) тармақшасында көзделген «тауарлар, жұмыстар, көрсетілетін қызметтер бағаларының дерекқоры» ақпараттық кіші жүйесін әзірлеу және енгізу қажеттілігі туралы хат жолдау.

4-сыбайлас жемқорлық тәуекелі Негізгі қызметіне орай, уәкілетті органның шешімі бойынша нысандардың жұмыс істеуін қамтамасыз ету мақсатында, оның ішінде тауарларды, жұмыстарды, қызметтерді сатып алу есебінен, қалалық коммуналдық жылжымайтын мүлік нысандары серіктестікке сенімгерлік басқаруға беріледі. Алайда, нысанды беру кезінде нысан теңгерімге қабылданған, бірақ коммуналдық қызметтерді, электр энергиясын, күзетті, клинингті, технологиялық жабдыққа қызмет көрсетуді және өзге де қызметтерді сатып алуға байланысты барлық шарттар конкурс қорытындылары шығарылғанға дейін жасалуы мүмкін емес жағдай туындайды. Конкурс өткізу 1,5-2 ай, ал қайта конкурс кезінде немесе конкурс қорытындыларына шағымданған кезде одан да көп уақыт алуы мүмкін. Осыған байланысты, уәкілетті органның нысанды Тапсырыс берушіге беру туралы шешімі қабылданған кезде, үздіксіз жұмыс істеу мақсатында оның қызметін кезек күттірмей қамтамасыз ету бойынша шаралар қабылданады, жаңа нысан берілген кезде Тапсырыс беруші конкурс қорытындылары шығарылғанға дейін Заңның 39-бабы 3-тармағының 50) тармақшасы бойынша мемлекеттік сатып алу туралы шарт жасасуға мәжбүр. Алайда, осы негіз бойынша шарт жасасуға тек қаңтар айында ғана жол беріледі, ал бұл негізді жылдың басқа айларында қолдану бірінші басшыға әкімшілік айыппұл салуға әкеп соғатын бұзушылық болып табылады.

4-ұсыным ҚР Қаржы министрлігіне «Мемлекеттік сатып алу туралы» Заңның 39-бабы 3-тармағының 50) тармақшасына мынадай толықтыру енгізу туралы ұсыныспен хат жолдау ұсынылады: «егер мұндай мемлекеттік сатып алу жылдың бірінші айы ішінде жүзеге асырылса,» деген сөздерден кейін «нысан жыл ішінде Тапсырыс берушіге берілген жағдайда» деген сөздермен толықтыру.

БӨЛІМШЕЛЕРДІҢ ҰЙЫМДАСТЫРУШЫЛЫҚ-БАСҚАРУШЫЛЫҚ ҚЫЗМЕТІНДЕГІ СЫБАЙЛАС ЖЕМҚОРЛЫҚ ТӘУЕКЕЛДЕРІН АНЫҚТАУ

5-сыбайлас жемқорлық тәуекелі Ашықтық пен айқындық сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрестің негізгі факторлары болып табылады. Компания сайтындағы ақпараттың ашықтығы мыналарға мүмкіндік береді:

1. Компанияның өз қызметіндегі ашықтық пен адалдыққа бейілділігін көрсету, бұл оның іскерлік беделін нығайта алады және мүдделі тараптар тарапынан сенімді арттырады.

2. Серіктестік қызметкерлерінің де, контрагенттердің де хабардарлығын арттыратын сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясаттары, рәсімдері мен бағдарламалары туралы ақпараттың қолжетімділігін қамтамасыз ету.

3. Олар туралы хабардарлықты арттыру арқылы сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне қарсы іс-қимылға жәрдемдесу, бұл сыбайлас жемқорлық белгілерін ерте анықтауға және тұрақты сыбайлас жемқорлық схемаларын болдырмауға көмектеседі.

4. Шешім қабылдау процестеріндегі ашықтықты қамтамасыз ету және компанияның қаржылық операциялары мен бизнес-мәмілелері туралы ақпаратты ашу арқылы сыбайлас жемқорлық тәжірибелерінің алдын алу.

5. Сыбайлас жемқорлық оқиғалары және олардың алдын алу үшін компания қабылдаған шаралар туралы ашық хабарлау арқылы сыбайлас жемқорлық схемаларының туындау тәуекелдерін азайту және мұндай бұзушылықтардың жолын кесу. Жалпы алғанда, компания сайтындағы ақпараттың ашықтығы мен айқындығы сыбайлас жемқорлық тәжірибелерінің алдын алуға және жолын кесуге көмектеседі, компанияның іскерлік беделін нығайтады және мүдделі тараптар тарапынан сенімді арттырады. Оның үстіне, «Ақпаратқа қол жеткізу туралы» 2015 жылғы 16 қарашадағы № 401-V Қазақстан Республикасы Заңының 16-бабымен квазимемлекеттік сектор субъектілерінің интернет-ресурстарында орналастырылатын және серіктестік ұстанатын сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл саясатына тікелей әсер ететін ақпарат тізбесі регламенттеледі: құрылымдық бөлімшелердің байланыс деректері (пошталық мекенжайы, электрондық пошта мекенжайы, телефон нөмірлері); жарияланған бос лауазымдар; бос лауазымдарға орналасуға үміткерлерге қойылатын біліктілік талаптары; бос лауазымдар туралы ақпарат алу үшін телефон нөмірлері; қызметті регламенттейтін нормативтік құжаттар; тауарларды (жұмыстарды, қызметтерді) сатып алу туралы ақпарат; жеке тұлғаларды және заңды тұлғалардың өкілдерін жеке қабылдау кестесі.

5-ұсыным Серіктестіктің интернет-ресурсын мынадай ақпаратпен толтыруды жүргізу: құрылымдық бөлімшелердің байланыс деректері (пошталық мекенжайы, электрондық пошта мекенжайы, телефон нөмірлері); жарияланған бос лауазымдар; бос лауазымдарға орналасуға үміткерлерге қойылатын біліктілік талаптары; бос лауазымдар туралы ақпарат алу үшін телефон нөмірлері; қызметті регламенттейтін нормативтік құжаттар; тауарларды (жұмыстарды, қызметтерді) сатып алу туралы ақпарат; жеке тұлғаларды және заңды тұлғалардың өкілдерін жеке қабылдау кестесі.

6-сыбайлас жемқорлық тәуекелі Серіктестік әкімдікке ведомстволық бағынысты заңды тұлға бола отырып, мемлекеттік коммуналдық мүлікті иеленеді және пайдаланады. 2023 жылы автомашинаны серіктестік теңгерімінен басқа мемлекеттік мекеменің теңгеріміне беру кезінде серіктестік жүргізушісінің жол жүрісі қағидаларын сақтамауына байланысты серіктестікке әкімшілік құқық бұзушылықтар жасағаны үшін айыппұлдар салынғаны анықталды. Атап өту керек, мемлекеттік көлікте жол жүрісі қағидаларын бұзу фактісінің өзі серіктестіктің материалдық мүдделеріне нұқсан келтіреді, сондай-ақ тұтастай алғанда бүкіл әкімдік үшін репутациялық тәуекелдер әкеледі. Серіктестік қызметкерлерінен материалдық зиянды өндіріп алуға қатысты. Қазақстан Республикасының Еңбек кодексіне (бұдан әрі – ҚР ЕК) сәйкес еңбек шартын жасасқан тараптар құқыққа қайшы әрекеттер салдарынан шарттың екінші тарапына келтірілген залал (зиян) үшін материалдық жауапты болады. ҚР ЕК 115-бабы 2-тармағының 5) тармақшасына сәйкес, қызметкердің өзі жұмыс істейтін ұйым алдындағы берешегін өтеу үшін оның жалақысынан ұстап қалу қызметкердің жазбаша келісімі болған кезде оған хабарлай отырып, жұмыс берушінің актісі негізінде жүргізілуі мүмкін. Сонымен қатар, ҚР ЕК 115-бабының 3-тармағына сәйкес, бірнеше атқарушылық парақтар бойынша жалақыдан ұстап қалған кезде, сондай-ақ Қазақстан Республикасының заңдарында және Кодекстің осы бабында көзделген жағдайларда, ай сайынғы ұстап қалу мөлшері қызметкерге тиесілі жалақының елу пайызынан аспауға тиіс. Сонымен қатар, қызметкер пайда болған берешекті жалақыдан ай сайынғы қаржылық шегерімдер жүйесіне жүгінбей-ақ жеке қаражатынан өтей алатын мүмкіндік те жоққа шығарылмайды. ҚР ЕК 120-бабына сәйкес, еңбек шарты тарапының еңбек шартының екінші тарапына келтірген залалы (зияны) үшін материалдық жауаптылығы кінәлі құқыққа қайшы мінез-құлық (әрекет немесе әрекетсіздік) және кінәлі құқыққа қайшы мінез-құлық пен келтірілген залал (зиян) арасындағы себепті байланыс нәтижесінде келтірілген залал (зиян) үшін туындайтынына назар аударамыз, егер осы Кодексте және Қазақстан Республикасының өзге де заңдарында өзгеше көзделмесе. Екінші тарапқа залал (зиян) келтірген еңбек шартының тарапы оны осы Кодекске және Қазақстан Республикасының өзге де заңдарына сәйкес өтейді. Еңбек шартында қызметкер мен жұмыс берушінің материалдық жауаптылығы нақтылануы мүмкін. Сонымен қатар, қызметтік автокөлік берілген жағдайда материалдық жауаптылық туралы шартта, егер айыппұлдар анықталса, қызметкер кінәсі дәлелденген кезде қарызды жалақысынан ұстап қалуға қарсы емес екендігі туралы қосымша көрсетуге болады (бұл ҚР ЕК 115-бабына сәйкес қызметкердің жазбаша келісімі болып табылады). Залал (зиян) келтірілгеннен кейін еңбек шартының тоқтатылуы еңбек шарты тарапын екінші тарапқа келтірілген залалды (зиянды) өтеу бойынша материалдық жауаптылықтан босатуға әкеп соқпайды. Қызметкердің еңбек міндеттерін орындау кезінде оның кінәсінен жұмыс берушіге келтірілген зиян үшін толық материалдық жауаптылық туындайтын негіздердің тізбесі ҚР ЕК 123-бабының 8-тармағында көрсетілген. ҚР ЕК 123-бабының жоғарыда аталған тармағына сәйкес келтірілген залал тікелей нақты немесе толық деп саралануы мүмкін. Жұмыс берушіге немесе қабылдаушы тарапқа келтірілген залалдың толық мөлшеріндегі материалдық жауаптылық қызметкерге мынадай жағдайларда жүктеледі:

1. өзіне толық материалдық жауаптылықты қабылдау туралы жазбаша шарт негізінде қызметкерге, жіберуші тараптың қызметкеріне берілген мүліктің және басқа да құндылықтардың сақталуын қамтамасыз етпеу;

2. қызметкер, жіберуші тараптың қызметкері біржолғы құжат бойынша есеп беруге алған мүліктің және басқа да құндылықтардың сақталуын қамтамасыз етпеу;

3. алкогольдік, есірткілік немесе уытқұмарлық мас болу (олардың аналогтары) жағдайында залал келтіру;

4. материалдардың, жартылай фабрикаттардың, бұйымдардың (өнімдердің), оның ішінде оларды дайындау кезінде, сондай-ақ жұмыс беруші немесе қабылдаушы тарап қызметкерге, жіберуші тараптың қызметкеріне пайдалануға берген құралдардың, өлшеу аспаптарының, арнайы киімнің және басқа да заттардың кемшығуы, қасақана жойылуы немесе қасақана бүлінуі;

5. жұмыс берушіге немесе қабылдаушы тарапқа залал келтіруге әкеп соққан бәсекелеспеу туралы жағдайды бұзу;

6. еңбек, ұжымдық шарттарда немесе қабылдаушы тараптың актілерінде айтылған өзге де жағдайларда.

6-ұсыным Автомобильдерде айыппұлдардың бар-жоғын уақтылы анықтау және оларды Серіктестіктен өндіріп алу жағдайларына жол бермеу мақсатында мемлекеттік дерекқорлар бойынша айыппұлдарды ай сайын тексеру тәжірибесін енгізу, сондай-ақ қызметкерді жұмыстан босату кезінде толтырылатын кету парағын айыппұлдардың бар-жоғын тексеру туралы тармақпен толықтыру.

7-сыбайлас жемқорлық тәуекелі «Қазақстан Республикасындағы сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі туралы» 2001 жылғы 16 шілдедегі № 252 Заңның 64-1-бабының 1-тармағына сәйкес жобаларға ведомстводан тыс кешенді сараптаманы сараптама ұйымдары жүргізеді және оны техникалық-экономикалық негіздемелердің немесе жобалау-сметалық құжаттаманың тиісті бөлімдері (бөліктері) бойынша аттесталған сарапшылар жүзеге асырады. Сараптама ұйымдарын аккредиттеу қағидаларының 5-тармағына сәйкес Көрсетілетін қызметті алушыны аккредиттеуді уәкілетті орган жүргізеді және ол мемлекеттік монополияға жатқызылған жобаларды қоспағанда, құрылысқа арналған жобаларға (техникалық-экономикалық негіздемелерге және жобалау-сметалық құжаттамаға) міндетті ведомстводан тыс кешенді сараптаманы жүзеге асыру құқығына аккредиттеу туралы куәлікпен расталады. Алайда, жоғарыда аталған куәлік «Рұқсаттар және хабарламалар туралы» Заңға 1 және 2-қосымшаларға сәйкес бірінші және екінші санаттағы рұқсаттар тізбесінде жоқ, ал Мемлекеттік сатып алу порталында (бұдан әрі – Портал) рұқсат құжаттарын автоматты түрде толтыру тек «Рұқсаттар және хабарламалар туралы» Заңға сәйкес тізбеден ғана мүмкін болады. Осыған байланысты «Рұқсаттар және хабарламалар туралы» Заңда көзделмеген рұқсат құжаттарын таңдау мүмкін емес, бұл тапсырыс беруші тарапынан толық емес біліктілік талаптарын толтырудың себебі, ал кейіннен Өнім берушілерден түсетін шағымдар үшін негіз болып табылады. Осылайша, «Рұқсаттар және хабарламалар туралы» Заңның тізбесінде көзделмеген рұқсат құжатын толтыру мүмкіндігінің жоқтығы салдарынан, бұл осы қызметті жүзеге асыруға құқығы жоқ басқа әлеуетті өнім берушілерге қатысуға мүмкіндік береді. Мемлекеттік сатып алу жүйесін elicense.kz-пен біріктіру Тапсырыс берушілер мен Өнім берушілерге Порталда біліктілік талаптары туралы конкурстық құжаттамаға қосымшаны қалыптастыру кезінде лицензиялау жүйесін дұрыс және тиімді пайдалануға мүмкіндік береді.

7-ұсыным ҚР Қаржы министрлігіне заңнаманы жетілдіру туралы мынадай ұсыныстар жіберу: «порталда мемлекеттік монополияға жатқызылған жобаларды қоспағанда, құрылысқа арналған жобаларға (техникалық-экономикалық негіздемелерге және жобалау-сметалық құжаттамаға) міндетті ведомстводан тыс кешенді сараптаманы жүзеге асыру құқығына аккредиттеу туралы куәлікті таңдау мүмкіндігі үшін мемлекеттік сатып алу жүйесін elicense.kz-пен біріктіру».

8-сыбайлас жемқорлық тәуекелі Конкурсқа қатысушылар көбінесе өтінімді құжаттардың толық пакетінсіз береді және өтінімді сәйкес келтірмейді, бұл конкурсқа қатысу ниетінің ойластырылмағанын көрсетеді. Мұндай жағдайлар тауарларды жеткізу, жұмыстарды орындау, қызметтерді көрсету мерзімдерінің бұзылуына әкеледі. Мысалы, бір жыл ішінде объектіні күзету қызметі бойынша конкурс 4 рет өткізілді. Конкурстық рәсімдердің ұзақтығы өтінімдерді бірінші қабылдау сәтінен бастап шарт жасасқанға дейін 7 айды құрады. Жарияланған әрбір конкурсқа тұрақты негізде екі компания қатысты. Конкурстардың әрқайсысында кезекпен компаниялардың бірі конкурстық құжаттама талаптарына сәйкес деп танылды, бұл ретте екінші компания өз өтінімін жетіспейтін құжаттармен толықтырмады, бұл бәсекелестік ортаның болмауына байланысты (рұқсат етілген 2 және одан да көп қатысушы) конкурстардың бұзылуына әкелді. Нәтижесінде, тек 30 шілдеде шарт жасалды. Өнім берушілердің бұл ұстанымы жосықсыз қатынасты көрсетеді, ол Тапсырыс берушіге конкурстың қорытындысын уақтылы шығаруға және жеңімпазбен мемлекеттік сатып алу туралы шарт жасасуға кедергілер келтіріп, тапсырыс берушіге нұқсан келтіреді. Осыған байланысты, жосықсыз қатынасты болдырмау, мемлекеттік сатып алуға қатысу кезінде әлеуетті өнім берушілердің жауапкершілігі мен саналылық деңгейін арттыру мақсатында конкурстардың шексіз, нәтижесіз өткізілуін болдырмайтын пәрменді шаралар қажет.

8-ұсыным ҚР Қаржы министрлігіне заңнаманы жетілдіру туралы мынадай ұсыныстар жіберу:

1. Құжаттардың толық емес пакетін ұсынған жағдайларда, оның ішінде өтінімдерді толықтыру мүмкіндігінен кейін, өтінімді қамтамасыз етуді ұстап қалу ұсынылады.

2. «Мемлекеттік сатып алу туралы» Заңның 29-бабының 3-тармағын мынадай мазмұндағы 3) тармақшамен толықтыру ұсынылады:

3. егер конкурсқа қатысуға бір әлеуетті өнім беруші жіберілсе. Бұл ретте бір көзден алу тәсілімен мемлекеттік сатып алуға қатысуға шақыру конкурсқа қатысуға өтінім ұсынған әлеуетті өнім берушіге жіберіледі. Жасалған мемлекеттік сатып алу туралы шарттың бағасы әлеуетті өнім берушінің конкурсқа қатысуға өтінімде көрсетілген конкурстық баға ұсынысынан аспауға тиіс.

9-сыбайлас жемқорлық тәуекелі Мемлекеттік сатып алу жоспарына сәйкес серіктестіктің 650-ге жуық жоспар тармағы бар, оның ішінде 500-ден астам жоспар тармағы баға ұсыныстарын сұрату тәсілімен жоспарланған. Жоспар тармақтарының көптігін ескере отырып, Тапсырыс беруші тарапынан қасақана емес қате әрекеттерге байланысты баға ұсыныстарын сұрату тәсілімен сатып алуды жариялау кезінде техникалық қателік жіберілуі жоққа шығарылмайды. Алайда, бюджетті түзету немесе орынсыздығы мен бюджеттен шығару жағдайларын қоспағанда, мемлекеттік сатып алу порталында хабарландыруды кері қайтарып алу немесе өңдеу көзделмеген. Қатені түзету тапсырыс берушінің сатып алуды өз бетінше жоюы және қайта жариялауы арқылы мүмкін болады. Алайда, бұл әрекет те маманның айлық еңбекақысымен пара-пар айыппұлға әкеп соғады және оны айыппұлдан жалтарудың немесе айыппұлды төлеудің заңсыз жолдарын іздеуге итермелеуі мүмкін.

9-ұсыным ҚР Қаржы министрлігіне заңнаманы жетілдіру туралы мынадай ұсыныстар жіберу: өтінімді қабылдау мерзімі аяқталғанға дейін қатені өз бетінше анықтаған кезде жарияланған сатып алуды кері қайтарып алуға, өңдеуге мүмкіндік беру.