«Astana Venue Management» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінде сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізу нәтижелері туралы аналитикалық анықтама

Қазақстан Республикасы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің (Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызмет) 2023 жылғы 22 ақпандағы № 01-12/157 шығыс хатымен Серіктестікке Агенттік Төрағасының 2023 жылғы 16 қаңтардағы № 21 бұйрығымен бекітілген (Әділет министрлігінде 2023 жылғы 18 қаңтарда № 31713 болып тіркелген) Сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізудің жаңа Үлгілік қағидалары (бұдан әрі – Қағидалар) және Агенттік Төрағасының 2022 жылғы 30 желтоқсандағы №488 бұйрығымен бекітілген Сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізу жөніндегі әдістемелік ұсынымдар жеткізілді.

Сонымен қатар, Қазақстан Республикасы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі (Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызмет) Төрағасының бірінші орынбасары Ұ.С. Сәрқұлов бекіткен 2024 жылға арналған «Сыбайлас жемқорлықтың алдын алу және оған қарсы іс-қимыл» №4 үлгілік базалық бағытты іске асыру жоспарына сәйкес серіктестікке сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізу қажет.

Астана қаласы әкімі Аппараты басшысының орынбасары Ж.Қ. Шәукентаев 2024 жылғы 29 наурызда бекіткен Төртінші үлгілік базалық бағыт жобаларын орындау шеңберінде Астана қаласының квазимемлекеттік ұйымдарында сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізу кестесімен серіктестік 2024 жылғы 2 мамырда сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізуге кірісуге міндетті.

Жоғарыда аталған жұмысты сапалы және уақтылы орындау мақсатында серіктестіктің Бас директоры серіктестіктің комплаенс-офицері Д.А. Якуповтың төрағалығымен комиссия құрамын бекітетін 2024 жылғы 22 сәуірдегі № 01-04/113 «Сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізу туралы» бұйрық шығарды. Жүргізу кезеңі 2024 жылғы 2 мамырдан 30 мамырға дейін, қамту мерзімі 2023 жылғы 26 мамырдан 2024 жылғы 30 мамырға дейін.

Серіктестіктің корпоративтік порталында 2024 жылғы 17 сәуірде, ішкі талдау басталғанға дейін 10 жұмыс күні бұрын, оның басталатыны хабарланды және ұсыныстар енгізу немесе комиссия құрамына қатысуға өтінім беру ұсынылды. Ішкі талдау басталған кезде ұсыныстар мен өтінімдер түскен жоқ.

Сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау келесі бағыттар бойынша жүзеге асырылды:

1. бөлімшелердің қызметіне қатысты нормативтік құқықтық актілердегі сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін анықтау;

2. бөлімшелердің ұйымдастырушылық-басқарушылық қызметіндегі сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін анықтау.

Ішкі талдау жүргізу барысында серіктестік қызметі бойынша материалдарды, сондай-ақ ұйымдастырушылық-басқарушылық қызметтің құжаттары мен практикасын (жарғы, регламенттер, ережелер, ішкі нормативтік құжаттар, қызметкерлердің лауазымдық нұсқаулықтары, басқармалар туралы ережелер және т.б.) және серіктестік қызметін реттейтін НҚА зерделеу және қорыту жүргізілді.

БӨЛІМШЕЛЕРДІҢ ҰЙЫМДАСТЫРУШЫЛЫҚ-БАСҚАРУШЫЛЫҚ ҚЫЗМЕТІНДЕГІ СЫБАЙЛАС ЖЕМҚОРЛЫҚ ТӘУЕКЕЛДЕРІН АНЫҚТАУ

1-сыбайлас жемқорлық тәуекелі

Жарғының 5-бөлімінің 19-тармағының 10) тармақшасына сәйкес Серіктестіктің Бас директоры серіктестік қызметін регламенттейтін 29 ішкі құжатты бекітеді. Талдау жүргізу кезінде 29 ішкі құжаттың мемлекеттік тілде 25 құжаты бар. Келесі құжаттар тек орыс тілінде ғана бар: Серіктестік қызметкерлерінің дербес деректерін жинау, өңдеу және қорғау қағидалары, Ішкі еңбек тәртібі қағидалары, Серіктестіктің коммерциялық және қызметтік құпиясы туралы ереже, Серіктестіктің есепке алу саясаты. ҚР Конституциясының 7-бабына және «Қазақстан Республикасындағы тіл туралы» ҚР Заңының (бұдан әрі – Заң) 4-бабына сәйкес Қазақстан Республикасының мемлекеттік тілі қазақ тілі болып табылады. Мемлекеттік тіл – мемлекеттің бүкіл аумағында қоғамдық қатынастардың барлық салаларында қолданылатын мемлекеттік басқару, заң шығару, сот ісін жүргізу және іс қағаздарын жүргізу тілі. Қазақстан Республикасының Президенті Қ.Қ. Тоқаев өзінің Қазақстан халқына Жолдауларында өмірдің барлық салаларында мемлекеттік тілдің таралуы мен мәртебесін арттыру туралы мәселені бірнеше рет көтерді. Мемлекеттік тілде ішкі құжаттаманың болмауы қазақ тілін тұтынушылар үшін ақпаратқа қол жеткізуді шектейді және ішкі қағидаларды, басқарма ережелерін, лауазымдық нұсқаулықтарды түсінбеуге әкелуі мүмкін, бұл сыбайлас жемқорлық тәуекелдерінің туындауына жағдай жасайды, яғни ішкі регламенттейтін құжаттарды түсінбеу салдарынан қызметкерлер өз қалауы бойынша шешім қабылдауы мүмкін.

1-ұсыным Ішкі нормативтік құжаттаманы мемлекеттік және орыс тілдерінде жүргізуді қамтамасыз ету (Серіктестік қызметкерлерінің дербес деректерін жинау, өңдеу және қорғау қағидалары, Ішкі еңбек тәртібі қағидалары, Серіктестіктің коммерциялық және қызметтік құпиясы туралы ереже, Серіктестіктің есепке алу саясаты).

2-сыбайлас жемқорлық тәуекелі

«Мемлекеттік сатып алу туралы» ҚР Заңының 12-бабы 4-тармағының 3) тармақшасына сәйкес, өнім беруші өзімен жасалған мемлекеттік сатып алу туралы шарт бойынша өз міндеттемелерін орындамаған немесе тиісінше орындамаған жағдайларда, тапсырыс беруші әлеуетті өнім берушінің немесе өнім берушінің Қазақстан Республикасының мемлекеттік сатып алу туралы заңнамасын бұзу фактісі туралы өзіне белгілі болған күннен бастап күнтізбелік отыз күннен кешіктірмей, мұндай әлеуетті өнім берушіні немесе өнім берушіні мемлекеттік сатып алуға жосықсыз қатысушы деп тану туралы талап арызбен сотқа жүгінуге міндетті. Заңнама талабын орындамау Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекстің 207-бабының 10-тармағына сәйкес 30 АЕК мөлшерінде әкімшілік жауаптылыққа әкеп соғады. Мемлекеттік сатып алуды жүзеге асыру кезінде өзара іс-қимыл жасау рәсімі 2021 жылғы 05 қарашадағы № 01-04/344 бұйрықпен бекітілген «Astana Venue management» ЖШС тауарларды, жұмыстарды және қызметтерді сатып алуды ұйымдастыру және өткізу кезіндегі құрылымдық бөлімшелер мен қызметкерлердің өзара іс-қимыл жасау регламентімен реттеледі. Сонымен, Регламенттің 23-тармағында сатып алудың бастамашысы өнім беруші тарапынан шарт талаптарының бұзылу фактісі анықталған жағдайда, уақтылы шаралар қабылдау үшін бір күн ішінде қызметтік жазбамен заң басқармасы мен мемлекеттік сатып алу басқармасына хабарлауға міндетті екені белгіленген. Алайда, Регламенттің бұл талабы тиісті деңгейде орындалмайды. Бұл ретте ақпараттандыруды осы жұмыс міндетіне кірмейтін мемлекеттік сатып алу басқармасы жүзеге асырды. Ақпарат бермеу бақылаудың жоқтығын да, ақпаратты қасақана жасыруды да көрсетуі мүмкін.

2-ұсыным Сатып алуға бастамашылық жасайтын басқармалардың қызметкерлеріне шарттардың орындалуына мониторинг жүргізу бөлігінде Регламент талаптары туралы қосымша оқыту жүргізу.

БӨЛІМШЕЛЕРДІҢ ҚЫЗМЕТІНЕ ҚАТЫСТЫ НОРМАТИВТІК ҚҰҚЫҚТЫҚ АКТІЛЕРДЕГІ СЫБАЙЛАС ЖЕМҚОРЛЫҚ ТӘУЕКЕЛДЕРІН АНЫҚТАУ

3-сыбайлас жемқорлық тәуекелі

«Astana Venue Management» ЖШС (бұдан әрі – Серіктестік), квазимемлекеттік сектордың 100% субъектісі болып табылады. Астана қаласы әкімдігінің 2020 жылғы 22 қыркүйектегі № 501-1987 қаулысына сәйкес серіктестікке сенімгерлік басқаруға Бейбітшілік және Келісім Сарайы мен «Бәйтерек» монументі (бұдан әрі – Объектілер/ Ескерткіштер) берілді, олар өз кезегінде Астана қаласының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері болып табылады. Қазіргі уақытта серіктестікке объектілердің (ескерткіштердің) көтергіш конструкцияларын техникалық тексеру бойынша жұмыстарды сатып алу қажет. «Тарихи-мәдени мұра объектілерін қорғау және пайдалану туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 32-бабын басшылыққа ала отырып, тарих және мәдениет ескерткішіндегі ғылыми-реставрациялау жұмыстарына мыналар жатады:

1. ғылыми зерттеу;

2. консервациялау;

3. реставрациялау;

4. қайта жаңғырту;

5. жөндеу;

6. бейімдеу. Бұл ретте, ғылыми зерттеу – бұл тарих және мәдениет ескерткішін сақтау бойынша жүзеге асырылатын сапаны, сақталу дәрежесін бағалауға және қажетті жұмыстардың көлемін анықтауға бағытталған іс-шаралар кешені, оның ішінде ғылыми-жобалау құжаттамасын әзірлеу барысында жүзеге асырылатын қызмет. ҚР Ұлттық экономика министрінің 2015 жылғы 19 қарашадағы № 702 бұйрығымен бекітілген Ғимараттар мен құрылыстардың сенімділігі мен орнықтылығын техникалық тексеруді жүзеге асыру қағидаларына сәйкес, ғимараттар мен құрылыстардың сенімділігі мен орнықтылығын техникалық тексеру бұзылу қаупін төндіретін жауапты (көтергіш) элементтер мен қосылыстардағы ақаулар мен зақымдануларды, қолданылған құрылыс материалдарының сапалық көрсеткіштерінің сәйкессіздігін және «Тарихи-мәдени мұра объектілерін қорғау және пайдалану туралы» ҚР Заңында көзделмеген басқа да жағдайларды анықтау үшін қолданылады. Бұл ретте, сарапшы немесе ұйым ғимараттар мен құрылыстардың сенімділігі мен орнықтылығын техникалық тексеруді жүргізу кезінде егжей-тегжейлі аспаптық тексеру жүргізу кезінде аккредиттелген мамандандырылған зертхананы тартады. Серіктестікке тарих және мәдениет ескерткіштері болып табылатын объектілерде жөндеу жұмыстарын жүргізу кезінде қалай әрекет ету және қандай заңнаманы басшылыққа алу түсініксіз болатын бірқатар мәселелер бар:

7. ғимараттар мен құрылыстардың көтергіш конструкцияларын техникалық тексеру жұмыстары ғылыми зерттеу жүргізу жұмыстарына кіре ме, әлде жұмыстың бұл түрін бөлек сатып алу қажет пе;

8. техникалық тексеруді ғылыми зерттеуден бөлек сатып алу қажет болған жағдайларда, техникалық тексеру ескерткіш болып табылатын ғимаратта жүргізілетіндігіне байланысты әлеуетті өнім берушілерден ғылыми-реставрациялау жұмыстарына лицензияның болуын талап ету қажет пе;

9. техникалық тексерудің орнына ғылыми зерттеу жүргізу қажет болған жағдайларда, мамандандырылған зертхананы тарта отырып, жоғарыда аталған зерттеуді қандай компаниялар жүргізе алады. Қандай компаниялар ғимараттар мен құрылыстардың көтергіш конструкцияларын техникалық тексеруге аккредитацияға, сондай-ақ ғылыми-реставрациялау жұмыстарын жүргізуге лицензияға ие.

10. Ескерткіштерде ағымдағы жөндеу жүргізу кезінде ғылыми зерттеу жүргізу талап етіле ме;

11. Мемлекеттік сатып алуды жүргізу кезінде сатып алу объектісін сәйкестендіру үшін, оны goszakup.gov.kz мемлекеттік сатып алу порталында сипаттау үшін тауарлар, жұмыстар және көрсетілетін қызметтер сыныптауышында (ТЖҚС) «ғылыми-жобалау құжаттамасын әзірлеу жөніндегі жұмыстар» деген тиісті код жоқ. Осыған байланысты Серіктестік туындаған мәселелер бойынша түсініктеме алу үшін «Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Мәдениет комитеті» ММ-ге, сондай-ақ «Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрлігінің Құрылыс және тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық істері комитеті» РММ-ге хат жазды. Сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізу сәтінде жауап алынған жоқ. Бұл мәселелердің реттелмеуі қолданыстағы заңнаманың бұзылуына, мемлекеттік сатып алу конкурстарына әлеуетті қатысушылардың құқықтарының бұзылуына немесе техникалық тексерулердің толық емес көлемінің жүргізілуіне әкелуі мүмкін.

3-ұсыным Мемлекеттік басқару органына тарих және мәдениет ескерткіштерін техникалық тексеру рәсімін реттеу туралы ұсыныстар енгізу.

4-сыбайлас жемқорлық тәуекелі

Бюджеттік өтінімді жасау және ұсыну қағидаларының 47-тармағына сәйкес қорлар мен негізгі құралдарды сатып алуға арналған шығыстарды жоспарлау кезінде есептеуге қорлардың немесе негізгі құралдардың әрбір түрі бойынша кемінде үш прайс-парақ қоса беріледі, сондай-ақ есептеулер негіздемелермен және шығыстардың әрбір түрі бойынша міндетті түрде таратып жазумен ұсынылуы тиіс. Жоғарыда аталған Қағидаларға сәйкес Тапсырыс берушілер бюджетті қалыптастыру кезінде әлеуетті өнім берушілерге коммерциялық ұсыныстар беру туралы сұрау салумен жүгінуге мәжбүр, олар бағаның өсуіне де, асыра бағалануына да байланысты мемлекеттік сатып алуды жүзеге асыру кезінде өзекті болмауы мүмкін. Сонымен қатар, тапсырыс берушілер сатып алу бюджетін жасанды түрде ұлғайту мақсатында тауарларға, жұмыстарға, қызметтерге «асыра бағаланған» бағалармен үш коммерциялық ұсыныс алу үшін таныс кәсіпкерлерге жүгінетін жағдайлар болуы мүмкін. Белгілі болғандай, көбінесе бюджет қаражатын ұрлау ниеті бюджетті жоспарлау кезеңінде қалыптасады, «өз» өнім берушісін лоббирлеу арқылы сатып алуды өткізу кезеңдерінде және қабылдау кезеңінде жүзеге асырылады. Осыған байланысты тапсырыс берушіге тәуелсіз, нақты, даусыз дереккөздерге сүйене отырып бюджетті жоспарлау мүмкіндігі ерекше маңызға ие болады. Бұл ретте «Мемлекеттік сатып алу туралы» Заңның 2-бабының 29) тармақшасына сәйкес тауарлар, жұмыстар, көрсетілетін қызметтер бағаларының дерекқоры – мемлекеттік сатып алу қорытындылары бойынша тауарларға, жұмыстарға, көрсетілетін қызметтерге қалыптасқан ең төмен, орташа және ең жоғары бағалар туралы мәліметтерді қамтитын, мемлекеттік сатып алу веб-порталының бір бөлігі болып табылатын ақпараттық кіші жүйе (бұдан әрі – Бағалар дерекқоры). Яғни, база үшін құқықтық негіз бар, бірақ ол өмірде іске асырылмаған, бұл мемлекеттік сатып алудың барлық субъектілерін бюджет қаражатын ұрлау мақсатында сатып алу бағаларын жасанды түрде ұлғайтты деген айыптау қаупіне ұшыратады. 2023 жылы серіктестікте жүргізілген ішкі талдау нәтижелері бойынша тәуекел туралы ақпарат және оның алдын алу жөніндегі ұсыныстар 2023 жылғы 28 қыркүйектегі № 01-13/424 шығыс хатымен Астана қаласының Активтер және мемлекеттік сатып алу басқармасына, 2023 жылғы 17 қазандағы № 01-13/472 шығыс хатымен Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігіне жолданды. Қаржы министрлігі 2024 жылғы 14 ақпандағы № КК-05-КК/496-И шығыс хатымен аралық жауап берді. Серіктестік түпкілікті жауап алмағандықтан және сыбайлас жемқорлық тәуекелінің алдын алмағандықтан, бұл мәселені Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызметтің қарауын бастамашылық ету қажет.

4-ұсыным Қазақстан Республикасы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің (Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызмет) Астана қаласы бойынша департаментіне «Мемлекеттік сатып алу туралы» Заңның 2-бабының 29) тармақшасында көзделген «тауарлар, жұмыстар, көрсетілетін қызметтер бағаларының дерекқоры» ақпараттық кіші жүйесін әзірлеу және енгізу қажеттілігі туралы хат жолдау.

5-сыбайлас жемқорлық тәуекелі

Негізгі қызметіне орай, уәкілетті органның шешімі бойынша нысандардың жұмыс істеуін қамтамасыз ету мақсатында, оның ішінде тауарларды, жұмыстарды, қызметтерді сатып алу есебінен, қалалық коммуналдық жылжымайтын мүлік нысандары серіктестікке сенімгерлік басқаруға беріледі. Алайда, нысанды беру кезінде нысан теңгерімге қабылданған, бірақ коммуналдық қызметтерді, электр энергиясын, күзетті, клинингті, технологиялық жабдыққа қызмет көрсетуді және өзге де қызметтерді сатып алуға байланысты барлық шарттар конкурс қорытындылары шығарылғанға дейін жасалуы мүмкін емес жағдай туындайды. Конкурс өткізу 1,5-2 ай, ал қайта конкурс кезінде немесе конкурс қорытындыларына шағымданған кезде одан да көп уақыт алуы мүмкін. Осыған байланысты, уәкілетті органның нысанды Тапсырыс берушіге беру туралы шешімі қабылданған кезде, үздіксіз жұмыс істеу мақсатында оның қызметін кезек күттірмей қамтамасыз ету бойынша шаралар қабылданады, жаңа нысан берілген кезде Тапсырыс беруші конкурс қорытындылары шығарылғанға дейін Заңның 39-бабы 3-тармағының 50) тармақшасы бойынша мемлекеттік сатып алу туралы шарт жасасуға мәжбүр. Алайда, осы негіз бойынша шарт жасасуға тек қаңтар айында ғана жол беріледі, ал бұл негізді жылдың басқа айларында қолдану бірінші басшыға әкімшілік айыппұл салуға әкеп соғатын бұзушылық болып табылады. Басшы нысанның жұмыс істеуі үшін жауапкершілікті өз мойнына алып, конкурс қорытындылары шығарылғанға дейінгі кезеңге барлық қажетті шарттарды жасайтын жағдай болуы мүмкін, ал бұл үшін оған әрқайсысы 100 АЕК мөлшерінде бірнеше айыппұл салынады. Айыппұлдардың жалпы құны басшының бірнеше айлық жалақысына тең болуы мүмкін екенін ескерсек, басшы айыппұлдарды төлеудің басқа көздерін іздеуге мәжбүр болатын жағдай туындауы мүмкін. 2023 жылы серіктестікте жүргізілген ішкі талдау нәтижелері бойынша тәуекел туралы ақпарат және оның алдын алу жөніндегі ұсыныстар 2023 жылғы 28 қыркүйектегі № 01-13/424 шығыс хатымен Астана қаласының Активтер және мемлекеттік сатып алу басқармасына, 2023 жылғы 17 қазандағы № 01-13/472 шығыс хатымен Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігіне жолданды. Қаржы министрлігі 2024 жылғы 14 ақпандағы № КК-05-КК/496-И шығыс хатымен аралық жауап берді. Серіктестік түпкілікті жауап алмағандықтан және сыбайлас жемқорлық тәуекелінің алдын алмағандықтан, бұл мәселені Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызметтің қарауын бастамашылық ету қажет.

5-ұсыным Қазақстан Республикасы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің (Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызмет) Астана қаласы бойынша департаментіне «Мемлекеттік сатып алу туралы» Заңның 39-бабы 3-тармағының 50) тармақшасына мынадай толықтыру енгізу туралы ұсыныспен хат жолдау: «егер мұндай мемлекеттік сатып алу жылдың бірінші айы ішінде жүзеге асырылса,» деген сөздерден кейін «нысан жыл ішінде Тапсырыс берушіге берілген жағдайда» деген сөздермен толықтыру.

6-сыбайлас жемқорлық тәуекелі

«Қазақстан Республикасындағы сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі туралы» 2001 жылғы 16 шілдедегі № 252 Заңның 64-1-бабының 1-тармағына сәйкес жобаларға ведомстводан тыс кешенді сараптаманы сараптама ұйымдары жүргізеді және оны техникалық-экономикалық негіздемелердің немесе жобалау-сметалық құжаттаманың тиісті бөлімдері (бөліктері) бойынша аттесталған сарапшылар жүзеге асырады. Сараптама ұйымдарын аккредиттеу қағидаларының 5-тармағына сәйкес Көрсетілетін қызметті алушыны аккредиттеуді уәкілетті орган жүргізеді және ол мемлекеттік монополияға жатқызылған жобаларды қоспағанда, құрылысқа арналған жобаларға (техникалық-экономикалық негіздемелерге және жобалау-сметалық құжаттамаға) міндетті ведомстводан тыс кешенді сараптаманы жүзеге асыру құқығына аккредиттеу туралы куәлікпен расталады. Алайда, жоғарыда аталған куәлік «Рұқсаттар және хабарламалар туралы» Заңға 1 және 2-қосымшаларға сәйкес бірінші және екінші санаттағы рұқсаттар тізбесінде жоқ, ал Мемлекеттік сатып алу порталында (бұдан әрі – Портал) рұқсат құжаттарын автоматты түрде толтыру тек «Рұқсаттар және хабарламалар туралы» Заңға сәйкес тізбеден ғана мүмкін болады. Осыған байланысты «Рұқсаттар және хабарламалар туралы» Заңда көзделмеген рұқсат құжаттарын таңдау мүмкін емес, бұл тапсырыс беруші тарапынан толық емес біліктілік талаптарын толтырудың себебі, ал кейіннен Өнім берушілерден түсетін шағымдар үшін негіз болып табылады. Осыған байланысты, «Рұқсаттар және хабарламалар туралы» Заңның тізбесінде көзделмеген рұқсат құжатын толтыру мүмкіндігінің жоқтығы салдарынан, бұл осы қызметті жүзеге асыруға құқығы жоқ басқа әлеуетті өнім берушілерге қатысуға мүмкіндік береді. Тиісті аккредиттеу куәлігі жоқ компанияның ұтуына мүдделі сатып алушы портал жұмысындағы олқылықты пайдаланып, куәлікті талап етпей конкурс жариялайтын жағдай болуы мүмкін, бұл кейіннен мемлекет мүдделеріне нұқсан келтіруі мүмкін. Мемлекеттік сатып алу жүйесін elicense.kz-пен біріктіру Тапсырыс берушілер мен Өнім берушілерге Порталда біліктілік талаптары туралы конкурстық құжаттамаға қосымшаны қалыптастыру кезінде лицензиялау жүйесін дұрыс және тиімді пайдалануға мүмкіндік береді. 2023 жылы серіктестікте жүргізілген ішкі талдау нәтижелері бойынша тәуекел туралы ақпарат және оның алдын алу жөніндегі ұсыныстар 2023 жылғы 28 қыркүйектегі № 01-13/424 шығыс хатымен Астана қаласының Активтер және мемлекеттік сатып алу басқармасына, 2023 жылғы 17 қазандағы № 01-13/472 шығыс хатымен Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігіне жолданды. Қаржы министрлігі 2024 жылғы 14 ақпандағы № КК-05-КК/496-И шығыс хатымен аралық жауап берді. Серіктестік түпкілікті жауап алмағандықтан және сыбайлас жемқорлық тәуекелінің алдын алмағандықтан, бұл мәселені Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызметтің қарауын бастамашылық ету қажет.

6-ұсыным Қазақстан Республикасы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің (Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызмет) Астана қаласы бойынша департаментіне заңнаманы жетілдіру туралы мынадай ұсыныстар жіберу: «порталда мемлекеттік монополияға жатқызылған жобаларды қоспағанда, құрылысқа арналған жобаларға (техникалық-экономикалық негіздемелерге және жобалау-сметалық құжаттамаға) міндетті ведомстводан тыс кешенді сараптаманы жүзеге асыру құқығына аккредиттеу туралы куәлікті таңдау мүмкіндігі үшін мемлекеттік сатып алу жүйесін elicense.kz-пен біріктіру».

7-сыбайлас жемқорлық тәуекелі

Конкурсқа қатысушылар көбінесе өтінімді құжаттардың толық пакетінсіз береді және өтінімді сәйкес келтірмейді, бұл конкурсқа қатысу ниетінің ойластырылмағанын көрсетеді. Мұндай жағдайлар тауарларды жеткізу, жұмыстарды орындау, қызметтерді көрсету мерзімдерінің бұзылуына әкеледі. Мысалы, жазғы уақытта күніне 2 000-нан астам және қысқы уақытта 800-ден астам адам келетін, елорданың маңызды нысандарының бірі болып табылатын, террористік тұрғыдан осал объект болып табылатын Бәйтерек монументі объектісі бойынша 2021 жыл ішінде объектіні күзету қызметі бойынша конкурс 4 рет өткізілді. Конкурс алғаш рет 2020 жылғы 23 желтоқсанда жарияланғанын ескере отырып, конкурстық рәсімдердің ұзақтығы өтінімдерді бірінші қабылдау сәтінен бастап шарт жасасқанға дейін 7 айды құрады. Жарияланған әрбір конкурсқа тұрақты негізде екі компания қатысты. Конкурстардың әрқайсысында кезекпен компаниялардың бірі конкурстық құжаттама талаптарына сәйкес деп танылды, бұл ретте екінші компания өз өтінімін жетіспейтін құжаттармен толықтырмады, бұл бәсекелестік ортаның болмауына байланысты (рұқсат етілген 2 және одан да көп қатысушы) конкурстардың бұзылуына әкелді. 2021 жылғы 30 шілдеде ғана екі өтінімнен кем берілуіне байланысты конкурстың жалғыз қатысушысымен өтпеген сатып алулар бойынша бір көзден алу тәсілімен шарт жасалды. Өнім берушілердің бұл ұстанымы жосықсыз қатынасты көрсетеді, ол Тапсырыс берушіге конкурстың қорытындысын уақтылы шығаруға және жеңімпазбен мемлекеттік сатып алу туралы шарт жасасуға кедергілер келтіріп, тапсырыс берушіге нұқсан келтіреді. Осыған байланысты, жосықсыз қатынасты болдырмау, мемлекеттік сатып алуға қатысу кезінде әлеуетті өнім берушілердің жауапкершілігі мен саналылық деңгейін арттыру мақсатында конкурстардың шексіз, нәтижесіз өткізілуін болдырмайтын пәрменді шаралар қажет. 2023 жылы серіктестікте жүргізілген ішкі талдау нәтижелері бойынша тәуекел туралы ақпарат және оның алдын алу жөніндегі ұсыныстар 2023 жылғы 28 қыркүйектегі № 01-13/424 шығыс хатымен Астана қаласының Активтер және мемлекеттік сатып алу басқармасына, 2023 жылғы 17 қазандағы № 01-13/472 шығыс хатымен Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігіне жолданды. Қаржы министрлігі 2024 жылғы 14 ақпандағы № КК-05-КК/496-И шығыс хатымен аралық жауап берді. Серіктестік түпкілікті жауап алмағандықтан және сыбайлас жемқорлық тәуекелінің алдын алмағандықтан, бұл мәселені Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызметтің қарауын бастамашылық ету қажет.

7-ұсыным Қазақстан Республикасы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің (Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызмет) Астана қаласы бойынша департаментіне заңнаманы жетілдіру туралы мынадай ұсыныстар жіберу:

1. Құжаттардың толық емес пакетін ұсынған жағдайларда, оның ішінде өтінімдерді толықтыру мүмкіндігінен кейін, өтінімді қамтамасыз етуді ұстап қалу ұсынылады.

2. «Мемлекеттік сатып алу туралы» Заңның 29-бабының 3-тармағын мынадай мазмұндағы 3) тармақшамен толықтыру ұсынылады:

3. егер конкурсқа қатысуға бір әлеуетті өнім беруші жіберілсе. Бұл ретте бір көзден алу тәсілімен мемлекеттік сатып алуға қатысуға шақыру конкурсқа қатысуға өтінім ұсынған әлеуетті өнім берушіге жіберіледі. Жасалған мемлекеттік сатып алу туралы шарттың бағасы әлеуетті өнім берушінің конкурсқа қатысуға өтінімде көрсетілген конкурстық баға ұсынысынан аспауға тиіс.

8-сыбайлас жемқорлық тәуекелі

Мемлекеттік сатып алу жоспарына сәйкес серіктестіктің 650-ге жуық жоспар тармағы бар, оның ішінде 500-ден астам жоспар тармағы баға ұсыныстарын сұрату тәсілімен жоспарланған. Жоспар тармақтарының көптігін ескере отырып, Тапсырыс беруші тарапынан қасақана емес қате әрекеттерге байланысты баға ұсыныстарын сұрату тәсілімен сатып алуды жариялау кезінде техникалық қателік жіберілуі жоққа шығарылмайды. Алайда, бюджетті түзету немесе орынсыздығы мен бюджеттен шығару жағдайларын қоспағанда, мемлекеттік сатып алу порталында хабарландыруды кері қайтарып алу немесе өңдеу көзделмеген. Қатені түзету тапсырыс берушінің сатып алуды өз бетінше жоюы және қайта жариялауы арқылы мүмкін болады. Алайда, бұл әрекет те маманның айлық еңбекақысымен пара-пар айыппұлға әкеп соғады және оны айыппұлдан жалтарудың немесе айыппұлды төлеудің заңсыз жолдарын іздеуге итермелеуі мүмкін. 2023 жылы серіктестікте жүргізілген ішкі талдау нәтижелері бойынша тәуекел туралы ақпарат және оның алдын алу жөніндегі ұсыныстар 2023 жылғы 28 қыркүйектегі № 01-13/424 шығыс хатымен Астана қаласының Активтер және мемлекеттік сатып алу басқармасына, 2023 жылғы 17 қазандағы № 01-13/472 шығыс хатымен Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігіне жолданды. Қаржы министрлігі 2024 жылғы 14 ақпандағы № КК-05-КК/496-И шығыс хатымен аралық жауап берді. Серіктестік түпкілікті жауап алмағандықтан және сыбайлас жемқорлық тәуекелінің алдын алмағандықтан, бұл мәселені Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызметтің қарауын бастамашылық ету қажет.

8-ұсыным Қазақстан Республикасы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің (Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызмет) Астана қаласы бойынша департаментіне заңнаманы жетілдіру туралы мынадай ұсыныстар жіберу: өтінімді қабылдау мерзімі аяқталғанға дейін қатені өз бетінше анықтаған кезде жарияланған сатып алуды кері қайтарып алуға, өңдеуге мүмкіндік беру.

9-сыбайлас жемқорлық тәуекелі

Серіктестік 2023 жылы өткізген мемлекеттік сатып алу нәтижесінде үш сатып алу бойынша бір жеңімпаз компания анықталды. Шартты келісуге жіберген кезде Өнім берушіде «Мемлекеттік сатып алу туралы» Заңның (бұдан әрі – Заң) 6-бабына сәйкес мемлекеттік сатып алуға қатысуға байланысты шектеулер болды. Контрагентті тексеру кезінде осы ұйымның басшысы сонымен бірге Заңның 12-бабы 4-тармағының 2) тармақшасына сәйкес 2023 жылғы 28 наурыздан бастап жосықсыз қатысушылар тізілімінде тұрған басқа компанияның да басшысы екені анықталды. Заңның 12-бабына сәйкес мемлекеттік сатып алуға жосықсыз қатысушылар тізіліміне осы баптың 4-тармағы бірінші бөлігінің 2) тармақшасында көзделген негіз бойынша енгізілген әлеуетті өнім берушілер уәкілетті орган оларды мемлекеттік сатып алуға жосықсыз қатысушылар деп тану туралы шешім қабылдаған күннен бастап жиырма төрт ай ішінде мемлекеттік сатып алуға қатысуға жіберілмейді. Заңның 6-бабы 1-тармағының 3) тармақшасына сәйкес, егер мемлекеттік сатып алуға қатысуға үміткер әлеуетті өнім берушінің басшысы мемлекеттік сатып алуға жосықсыз қатысушылар тізілімінде тұрған заңды тұлғаларды басқарумен, құрумен, олардың жарғылық капиталына қатысумен байланысты болса, әлеуетті өнім беруші өткізілетін мемлекеттік сатып алуға қатысуға құқылы емес. Бүгінгі таңда Өнім беруші басқа хабарландыруларға да қатысады және «Жасалмаған» мәртебесі бар 200-ден астам шарты бар. Мемлекеттік сатып алу порталындағы шарттар тізіліміне сәйкес Өнім берушіде бірде-бір орындалған немесе қолданыстағы шарт жоқ. Егер бірінші жеңімпазда мемлекеттік сатып алуға қатысуға байланысты шектеулер болса, онда Заңның 6-бабына сәйкес шарт біржақты тәртіппен бұзылады және шарттың мәртебесі «Жасалмаған» деп өзгереді. Бұдан әрі Мемлекеттік сатып алуды жүзеге асыру қағидаларының 494-тармағы негізінде шарт екінші жеңімпазға жіберіледі. Жоғарыда аталған хабарландыруларда екінші жеңімпаз бір ғана әлеуетті өнім беруші болып табылады. Шартты екінші жеңімпазға келісуге жібергеннен кейін, өнім беруші мәлімделген ерекшеліктен төмен сападағы тауарды ұсыну немесе ұқсас арзан тауарға ауыстыру немесе соманы ұлғайту туралы шартқа қосымша келісім жасасу үшін серіктестікпен байланысқа шықты. Егер Тапсырыс беруші оның шарттарымен келіссе, онда ол шартқа қол қояды. Заңның 12-бабы 4-тармағының 2) тармақшасына сәйкес мемлекеттік сатып алуға жосықсыз қатысушылардың тізілімі мемлекеттік сатып алу туралы шарт жасасудан жалтарған жеңімпаздар деп танылған әлеуетті өнім берушілердің тізбесі болып табылады. Жасалмаған шарт үшін санкция тек жеңімпазға ғана қарастырылған. Егер екінші жеңімпаз шартқа қол қоймаса, онда бұл өнім беруші мемлекеттік сатып алуға жосықсыз қатысушылардың тізіліміне енбейді. 2023 – 2024 жылдары мұндай жағдайлар бірнеше рет қайталанды. Нәтижесінде серіктестік ортадан тепкіш сорғы, кәріз станциясы, жоғары қысымды ортадан тепкіш сорғы, картасы бар сервер сияқты бірқатар тауарларды уақтылы сатып ала алмады.

9-ұсыным Мемлекеттік сатып алудың екінші жеңімпазының жауапкершілігінің жоқтығын пайдалана отырып, тапсырыс берушілермен манипуляция жасау мүмкіндігін заңнамалық түрде алып тастау қажеттілігі туралы мемлекеттік басқару органына хат жолдау.